حرف ر

ر

را

[ra:]

[پ ۳: ۲۱۷]

راه [پ: ۴۵۴]، مسیر [م.ت].

راچینَه

[ra:tSinE:]

[پ ۲: ۲۳۴]

راجینه: پلّه [یزدی: ۱۴۴/ گویش: ۱۰۳]/ راه پلّه، پلکان [م.ت].

را رَه

[ra:-rE]

[پ ۳: ۲۲۳]

راه رود، قدم بزند [م.ت].

راسْ

[ra:s]

[پ ۳: ۲۱۶]

راست، عمود [م.ت].

راسّ و دُرُس

[rass-o-doros]

[پ ۴: ۱۲۶]

راست و درست، صاف و صادق [م.ت].

رِبْ

[reb]

[پ ۱: ۴۲۰]

مارمولک [پ ۱: ۴۵۵]/ سوسمار، بزمجّه و در مقام کنایه به کسانی که کوچک و سیاه رنگ باشند، ربّ سیا می گویند [یزدی: ۱۴۵]/ مارمولک، سوسمار کوچک، به افراد کوچک و زرنگ و لاغر نیز گفته می شود [گویش: ۱۰۴].

رُجو شُدَن

[rodZu-SodæN]

[پ ۱: ۴۲۸]

بخشیده شدن، پاک کردن اشتباه (دفع و رجوع کردن) [م.ت].

رِخ

[re:x]

[پ ۳: ۲۲۱]

ریخت (ر ک به رِختَن) [م.ت].

رِخْتَن

[rextæN]

[پ ۳: ۲۲۱]

ریختن [یزدی: ۱۴۵/ گویش: ۱۰۴].

رِخْتَه

[rextE]

[پ ۳: ۲۲۴]

ریخته (ر ک به رِختَن) [م.ت].

رِخْتَه و پاشیدَه

[rextE-o-paSidE]

[پ ۳: ۲۱۵]

ریخته شده، پخش شده، نامرتّب، بدون نظم [م.ت].

رَدْ

[ræd]

[پ ۱: ۴۱۷]

اثر باقیمانده از چیزی. در پی، به دنبال [پ ۱: ۴۵۴]، مرتب، متوالی/ (رد هم کاشتن، رد هم نوشتن) [یزدی: ۱۴۵]/ ردیف، پشت سر هم [گویش: ۱۰۴].

رَدِّ [-] رَفتَن

[rædd-e-[-]-ræftæN]

[پ ۱: ۴۱۷]

در پی [-] رفتن، دنبال [-] را گرفتن، [-] را تعقیب کردن [م.ت].

رِسْبون

[resbuN]

[پ ۴: ۱۱۸]

ریسمان [یزدی: ۱۴۶/ گویش: ۱۰۴]/ بند، طناب، قید [م.ت].

رَسونْدَن

[rEsundæN]

[پ ۲: ۲۳۹]

رساندن [م.ت].

رُشْتْ

[roSt]

[پ ۲: ۲۳۶]

رشد [گویش: ۱۰۴].

رِشْتیدَن

[reStidæN]

[پ ۱: ۴۳۰]

رشته کردن، ریسیدن [م.ت].

رِشْک

[re:Sk]

[پ ۱: ۴۴۳]

تخم شپش [یزدی: ۱۴۶/ گویش: ۱۰۴/ پ ۱: ۴۵۴/ دهخدا ۷: ۱۰۶۴۴]./ کنایه از کوچکی افراد است [م.ت].

رِشکُک

[reSkok]

[پ ۱: ۴۴۳]

(ر.ک به رِشْکْ)

رَعْفْ

[ræ:f]

[پ ۱: ۴۲۱]

رفع [گویش: ۱۰۴/ پ ۱: ۴۵۵].

رَعْفْ و عَلاج

[ræ:f-o-æladZ]

[پ ۱: ۴۲۱]

رفع و علاج، درمان بیماری [م.ت].

رَفْ

[ræf]

[پ ۳: ۲۲۲]

۱-رفت، ۲-طاقچۀ بلند [یزدی: ۱۴۶/ پ ۱: ۴۵۵].

رَن

[ræ:N]

[پ ۴: نسخه مجازی]

رهن، بروند، روند [م.ت].

رِنْدون

[reNduN]

[پ ۴: نسخه مجازی]

رندان، افراد رند و بی سر و پا [م.ت].

رَن کِرْدَن

[ræ:N -kerdæN]

[پ ۴: نسخه مجازی]

رهن کردن ملک [م.ت].

رو

[ru]

[پ ۲: ۲۴۴]

روز [م.ت].

رُوْ بودَن

[row-budæN]

[پ ۱: ۴۳۹]

به راه بودن، ایستاده بودن [م.ت].

رو پا بَن نَبودَن

[ru-pa-bæN-nEbudæN]

[پ ۴: نسخة مجازی]

بی‌قرار بودن ناشی از خوشحالی و یا دلهره [م.ت].

رو تَخْ رَن

[ru-tæx-ræN]

[پ ۱: ۴۲۸]

(روی تخت بروند) نفرین است به این معنی که روی تخت مُردشوی خانه بروند [پ ۱: ۴۵۵/ یزدی: ۱۴۸]/ به جای نفرین به کار می رود، الهی بمیرند [گویش: ۱۰۵].

رو حَدِ [-] کِرْدَن

[ru-hæd-e-[-]-kerdæN]

[پ ۴: نسخه مجازی]

روی به سمت [-] چرخاندن، روی طرف [-] کردن [م.ت].

رُوْ شُدَن

[row-SodæN]

[پ ۱: ؟]

راه افتادن [یزدی: ۱۴۹/ پ ۱: ۴۵۵]/ به راه افتادن، از رختخواب بیرون آمدن، این طرف و آن طرف رفتن [گویش: ۱۰۶].

روفْتَن

[ruftæN]

[پ: ۴۱۰]

پاک کردن، روبیدن [یزدی: ۱۵۰]/ تمیز کردن، مرتّب ساختن [م.ت].

رو کارْ گیر

[rukargir]

[پ ۳: ۲۱۳]

فردی که گره قالی را کوتاه می کند و ضایعات پرزهای قالی را جدا می سازد [م.ت].

رومْ کِردَن

[rum-kerdæN]

[پ ۱: ۴۳۸]

رام کردن [گویش: ۱۰۶].

روِ [-] وازْ شُدَن

[ru-e-[-]-vaz-SodæN]

[پ ۱: ۴۳۳]

پر رو شدن، پر رویی کردن، چشم سفیدی کردن، خود مالی شدن [م.ت].

رُوْ و رو شُدَن

[row-o-ru-SodæN]

[پ ۱: ۴۴۳]

راه افتادن، برخاستن [م.ت].

ریشْ و پَش

[ri:S-o-pæS]

[پ ۳: ۲۱۰]

ریش، محاسن و مشتقّات آن [م.ت].

ریقْ

[riq]

[پ ۱: ؟]

مدفوع آبکی [یزدی: ۱۵۱/ پ ۱: ۴۵۵]/ مدفوع اسهالی [گویش: ۱۰۷]/ ریخ: فضلۀ انسان که آبکی باشد، سرگین، غایط، اسهال، ریخال مرغ، نجاست [دهخدا ۸: ۱۰۹۷۶].

ریقْماس

[riqmas]

[پ ۱: ۴۲۲]

لاغر و مردنی، به بچّه های اسهالی لاغر گفته می شود [یزدی: ۱۵۱/ پ ۱: ۴۵۵]/ به بچّه های لاغر و رنجور می گویند [گویش: ۱۰۷]/ شاید از (ریغ ماسکه) باشد. ریغ به معنی پلیدی و مدفوع است و ماسکه به معنای قدرت نگهداری و خودداری و ضبط خودی گویند. ریغ ماسکه نداشتن به معنای نداشتن قدرت نگهداری مدفوع و غذای حذف شده است و کسی که ریغ ماسکه ندارد، خود را سریع و مرتب پلید و کثیف می کند [دهخدا ۱۲: ۱۷۶۲۰] [دهخدا ۷: ۱۱۰۰۳]/ ریغو، ریخو و ریختن نیز آمده است [م.ت].