Menu

مثنوی

مثنوی


خاطره(۱)

((چـنـیـن یــاد دارم زعـهـد صــــغـر ((بـه عـیـدی بـرون آمـدم بـا پـدر))

از آن گـر چـه سـی عید دیـــگرگذشت ((چـگویم کز آنم چه بر سـر

گذشت))

بـگفـتم پـدر: می پـــسنـدی چـنـیـن ((بـرهنـه من و گربه در

پــوستین؟))

پـدر را تـهی کـیـســــــه از مـال بـود ((که بـرگشته ایـّام و بـد حــال

بود))

بـهــــای یـکـی جـامـه چـیـزی نـبود ((ولیکن بـدستش پـــــشیزی

نبود))

بـدیــــدم پـــدر را دریـن گــیـر ودار ((کــه می پیچد از غـصه رنجور

وار))

چنـین گفت و می رفت با سـوز وســاز ((یـــکی دســت کوتاه و دیگر

دراز))

نـشـایدکــه فـرزنـد تـو غــــم خـورد ((نــــه انصاف باشد که سـختی

برد))

قـبايـت چـكـار آيـد اي بـــوالـهــوس ((ترا خود غم خويشـــتن بود و

بس))

قــــــبـارا بـــه نــزد خـریـدار بــرد ((که کـار آزمـوده بــــُد و سالخورد))

خــــریـــدار او بـــود مـردی فـقـیـر ((تـــــنی محتشم در لبـاسی

حقیر))

پـدر را بـگـفـتـم بـصــد قــال و داد ((جــــز این ده درم چیز دیگر

نداد))

پـدر بـانـک بـرداشـت کـای نوجـوان ((بــــنیکوترین نــام ونعتش

بخوان))

در انـظـار خــلـق آبـرویـش مـریــــز ((بر این بی بضـاعت ببخش ای

عزیز))

مــپــنـدار او را فــتـــوّت نــبـــود ((کـفـافش بــــــقـدر مـروت نـبود))

مــــرو پـیـش دو نـان با فـرو جــــاه ((بـرو هـــــمـت از ناتوانان

بخـــواه))

تـرا جـامـه نـو کـرد ایـن رهــــگــذار ((خـــداوند را شکر نعمت

گــــــذار))

بـــــشـادیـش شـادم کــه ارزان بــرد ((کـــه دنیا بهر حـــــال می

بگذرد))

نشــاید کــه مغبون بخواهم منش ((کــه زنــدان شود

پیرهن بر تنـش))

پـدر نـــــوزده سـال زان پـس بــمرد ((بــجان آفرین جــان شیرین

سپرد))

کـنــــون جـز فـراقـش نـدارم غــمی ((که بــاران رحمت بر او هر

دمــی))

الـهی کــــــه تـا آب و خاکـست و باد ((جــوانـمـرد را تـنگدستی

مبــاد))

(جلالی)
(۱) از طرف انجمن ادبی صائب بیت اول این مثنوی از سعدی به مسابقه گذاشته شده بود و این گوینده تمام مصراع¬های دوم مثنوی خود را نیز از بوستان سعدی برگزیده است (جلالی).
مَردِ مَردانِ یزد

یـزد شـهـریـسـت خـرّم وآبـــاد یـادگـاری ز عـهــــد و دورة مــاد

خـرم و سـبز و آفـتـاب پـذیـــر چـون نـگیـنی بود مــیـــــان کویر

مردُمَـش سـخت کـوش و فـعالند بـه در و دشـت خویش مــی

بالنــد

کـشـف تحصـیلِ آب، آبِ حیـات در کـویـر، از طـریـق چاه و قنـــات:

کـار ایـن مـردمان ِبــاهوش است یزدی از خُمِّ خود قدح نوش

اســــت

یـزدیـانی کـه پـشــت اندر پشت بـوده دیـنـدار و پـیـرو

زرتـشـــــت

هـمـه اهـل مـشـقّـت و کـارنــد راسـتـگـوی و درسـت

کـردارنـــــد

****

من که یک قـطره¬ای از این نَهــرَم

خـــواستم با تفــــحص بـسیـــار بـــــــا دلـیـل و ارائـه مَــــدرک

مـردِ مـردان ِ یـزد را بـه تـمــــام

در پـی جسـتجوی ژرف و عمیــق

بـا مـُقـــاسات و هـیچ مـنظـوری

فاش گویم کنون به وجد و ســرور

از هـمه قـوم و از هـمـه اَقـشـــار

یـکی از کـهتـــران ِایــن شهـــرم

در تـــــواریـخ و در هـمـــه ادوار

تــــا کسـی را بـر آن نباشد شـکّ

بـشـنـاسـانـم انــدر این ایِّـــــــام

در قِـبـالِ مَـشقـَّت و تـحـقـیــــق

بـرسـیـدم بـه نــــام مـشــهـوری

در مـیـان دو صــد نفـر مـشـــهور

یـــزد بــــالَـد بـه ایـرجِ افـشـــار

(جلالی)
وَقعَت بَعوضَهٌ عَلی قَرنِ ثَور

مـگســـی روی شـاخ گـاونــری

بعد چـندی که خـستگی در کرد

گـاه رفـتـن بقصد گفت و شنفت

مـن زبــر بـودم و تـو بـودی زیر

گـاو گـفـت ای بخویشتن مـغرور

نـه تـرا در نـشـسـتـنـت دیــدم

مـرغـکــی بـر فـراز کوه نشست جـای خـوش کـرد در

سرگذری

عـــزم پـرواز جـای دیگرکـــرد

سـر بـنا گـوش گـاو برد وبگفت

عـذر سـنــگیـنـی مـرا بـپـذیر

خواه میباش و خواه گم کن گور

نـه ز وزن تـــو هـیـچ فـهمیدم

بـگـمانش که پشت کوه شکست

***

خـود پرستان که پشت بر زینند هـمـه را زیـــر دســت می بینند

(جلالی)
عزم – اراده – حرکت

گـوهــری، گـوشــواره گـــوشـــی

عــاشـق پــــــاکـبـاز آن طــنــاز

در شب وصل همچــوگوهر و گـوش

لـب او کـار وصــــل یـاران کــــرد

مـوضـع بـوسـه تـا بــدوش رســید

گـوش را آنـچـنـان ز شـوق مـکـید

لـب عـاشـق بـگـوش گـوهـر گفت

از چـه از خـود تــرا جـدا نـکـنـــد

گـفـت آن گـوشـوار گــوشــنـــواز

خـواهــی ار دانــی از چـه ای دلبند

لـب فـرو بـنـد و گـوش بــر من دار

مـن که یـکـذره خـاک نـاچــــیـزم

نـه مــــرا بـال بــود و نـه پـایـــی

دل ابـر بـــهــار بـر مـن سـوخــت

نــالـه یی رعــد وار کـرد سـحـــاب

مـــن بـهـمــراه سـیـل بــی پـایان

چــون تحرک گرفـت جـای ســکون

بــعـد یـک چند سیرو گشت و گذار

لــب او گــــاه بـــــازو گـــاه بـهم

عـــزم کـردم که در وی آویـــــزم

لاجـرم چـون صدف گـشـود دهــان

خـویـش نـاخـوانـده مـیهمان دیـدم

ایـنـچنیـن میـگذشـت روزم و شـب

لیـک مـنرا نـه دسـت و پـ‌ـای گـریز

عــــاقـبـت مـیـزبـان عـاقـل مــن

تـا کـنـد دفـع شـرّ مـــن از ســــر

زآهـک خـالصـی کـه در تـن داشـت

رشـد کـردم شـدم یــکی گــوهــر

بـی ســبب نـیست گـفته¬اند از پیش

((هـمنشیـن تــو از تــو بـــه بایـد

وزپـــس مــرگ مـیزبـان شـریــف

دســـت پـاکـیـزه هـنـرمــنـــدی

تــا مـــرا گـوشـــوار عـــالـی کـرد

حـالــیـا ایـنـچنــین کــه مـی¬بینی

صـدف گــوش مــاه سـیـــمــایـی

بــود در گــــوش زلــف بر دوشـی

شـــد مـوفــق شــبی براز و نیـــاز

یــار را دسـت بـــرد در آغـــــوش

روی آن مــاه بـــوســه بــاران کرد

از بـنـا گوش تـــا بـگـوش رسیـــد

کـز سـر گـوشـــواره لـعـــل چکید

از چـه گـشتی بـگوش یــارم جفت

از سـر گـوش خـويـــش وا نـکـنـد

بــالــب عــاشـــق سـخـــن پرداز

شــد نـصیــب مـن اینــمقام بلنـد

بـشـنـو ایـن گــفته¬های گوهــر وار

عَــزم کـردم زخـــاک بـرخـیـــزم

پــا بـگل بـود و دشــت مــأوایــی

در دل از بــرق آتـشــی افـروخــت

بـزمین ریخت اشـک و شد سیــلاب

شـــدم از دشـت سـوی بحــر روان

مـن بـدریــا رســیدم از هــامــون

صــــدفی خـفتــه یـافتـم بکنــار

آب مـیـبـــرد در درون شــکــــم

از ســـر آب نـیـــز بــرخـیـــــزم

شــدم انـــدر درون آن پـنــهـــان

مـیـزبـــان خـفـتـه بود و خـوابیدم

صدف از من بُــدی برنـج و تـعـــب

نـه صـدف را تـــوان جـنگ و ستیز

دفـع من کـرد و حلّ مـشـکل مــن

گِرد مـن را گـرفــت ز آهـک بـــر

ذرهّ ذرهّ بـــگـــرد مــن مـیکـاشت

صـــد بــرابــر ز اصــــل خود برتر

گرکه خواهی شوی بر تــبـــت بیش

تــا تــرا عــقــل و دیـن بیفزایـد))

دسـت مـــنرا گـرفـت دست ظـریف

خــدمتی کـــرد بــهر مــن چندی

هــــدیـه نــور چــشم والـــی کرد

خــفـــتـــه¬ام بـــر بــلنـد بالینـی

جــای مــن گـشتـه و عـجب جایی

***

از تـو عـزم و اراده و حــــرکـــــت از خــداونـــد عــــزت و بـــرکـت

(جلالی)
ساعت

ای گـورکـــن زمـــانـــه ســـاعــــت

ای گــــــــــاه شـمــــار دور و دوران

ای مــوش جـــونــــــده زمـــانــــها

ای مـحــــور چـــــرخ و چــــاه ایّـام

مـــی گـــردی و ایـن رسن شـود بــاز

تــو نـبــــض تـپــنــــده زمـــانـــی

چــشــم تــــو بــود مـــدام بــــیدار

ایـن عــقــربــه تــو هـمــچنان تیــر

در پیـــش نگــــاهم ای فسونکــــــار

هُــشدار تـو هـمـچــو بانک بوم اســت

دســـت فــنــر تـو چــون زنـد زنــگ

آیـم بـه در از هــــــوای مـســتـــی

خــواهـــم به درآیــم از خــمــــاری

افـــســوس کـه کرده دست مســـتی

خـــواب خــوش مستیــم دراز اســت

پــــند تـو رود مــــدام در گــــوش

ای نـــاصـــح بـــیـــقــرار دلســـوز

پـنــد تـــو اگر بجاست تـــلخ اســت ای تـــــالی

مــــوریــــانه ســـاعت

ســــاییـــــده زمــانه را چو سوهـان

تــــغیــــیر دهنـــــده زمــانــــهـا

پـــیچیــــده بـر آن تــناب هـنـگام

ای رشـــته بـــه چـــاه تــیره انــداز

تــــغیــیر دهـــنده زمــــانـــــــی

دستـان تــــو دائــــمنــد در کــــار

خــار است به چــشم و دیــــده دلگیر

چــون جـغد نــشســـته ای به دیوار

در گــوش دلــم نــوای شـــوم اسـت

چــون پـــُتـــک به مغز من زند دَنگ

گیــــرم ســر خـــویش را دو دستي

تــــا دســـت مـــگر زنـم بـه کــاری

بـــر چـــشـــم خـــرد دراز دســتی

افـیـــون زمـــانه کــــار ساز اســـت

ایــن گــــوش کَـــرَم کُنَد فـــراموش

آمـــوخـــته را دگـــــر مـــیــامــوز

خــامـوش که حــرف راست تلخ اسـت

(جلالی)
ا ِنَّ الله بَصیرُ بِالعِباد

ســنگ نـــَوردی به ستیغی بلنــد

رفــت و بــر آن قُلّه چو نزدیک شـد

بـــارش بــــی وَقــفــــهِ ابر سیـاه

لــغـــزش پـــا، کــرد و را سرنگون

چـــون به کمر داشت تِناب اُستـوار

نــعــــره¬اش اَندر دلِ کوه و کمـــر

عــاقـــبت او اَز بُـــن دِل زد صـدا

بــانگی از آن کوه چنین شد بلنــد:

تـا شــوی آزاد، تـــِنـــاب از کَمَــر

سنــگ نـورد این سخنــان را شنید

مــاند همان طور در آن تــاب و تَب

روز دگر رهــگــــذری تیـــز بیــن

پـــیــــکری از کــوه بــیـــاویخته بـــا کـمـــک میخ و

تِناب و کَمند

اَبـر شــد و شــب شد و تاریک شد

شـد سبــبِ لـــغزش ِ آن بـی پناه

بــا سر بشـکسته و تـَن غـرقِ خون

شُـــد وسـط کوه و زمــین ماندگار

بــاز هـــــمـی گشـــت بدون اثر

گـفــت بــه فــریاد بِـرِس ای خدا

خــواهـی اگــر هــیچ نیابی گزند:

بـــاز کــــن و زیـر بِــپَر، زودتـر

لیـک در آن مــصلـحت خود ندید

بـی خــبر از حــکمــت اِلهام رَب

دیــد بــه یــک ذَرعی رُویِ زمین

مُـرده و خــونــها به زمین ریخته

*

حــیـــف که آن مَرد نکرد اعتمــاد

گـرچه صِدا رَفت در آن گوش ِســـر هـــیچ بـــر الــطاف

خـداوند راد

گوشِ دِلـَش بــود در آن لحظه کَر

(جلالی)
مقام بالا

دیــد خـرگوشـکـی ز گـوشة بـاغ

فـارغ از تــرس حـمـلة دَد و دام

نــه کسـی را بـه مـأمـنش راهـی

بـی هِـراس از عـبورِ رهـگـــذران

کَرد با خود قیاس حـالش و گفت:

هــمه دانــند و خود خبــر داری

مـی کـنی بـی خیـــال ولــگردی

بـه دَر و بــامِ شــهــر و بـا دیدن

در شِگفتَم که چون تویی، اینسـان

خـواهـشـی دارم از تو اِي ذوفَــن ّ

بــازگــویی بـه من زفوت و فَـنَت برسَرِ سَـرو کـرده جا خوش زاغ

آنـچــه دزدیـده مـیخـورد آرام

نَـه بـه دنـبال اوسـت روبـاهی!

بـر سَـرِ سـرو مـی کنـد گذران

ای تو با جاه و ناز و نعمت جُفت

كـه خـبرچـیـن و دزد و طرّاری

مـی پَـری در کمـال خونسردی:

طُـعمـه یـابـی بـــرای دُزدیدن

بـاشی انـدر رِفــاه و اَمن و اَمان

تا دهی شرحِ حال خویش به من

هسـت گوشــم دراز بر سَخَنَت:

****

گفــت بـا او کـلاغ ای خـرگــوش

خـواهــی اَر نـان خـوری ز کَلّاشی

بـاید از بَـهـــر ِخـود کُنـی جـایی

تـا خــلایــق که خصم یکدیگرند

هــر چـه بـاشـد مـقـام بــــالاتر

این بگفت و زجای خویش پرید گوش بر دوشِ بی

نصیب از هوش

وَز مـکـافــات در اَمـــان بــاشی

دســـت و پـــا در مــقام بالایی

ســَر، بـــرآرنــد تـا تو را نگـرند

مــــی نمـــایی بـه چشم والاتر

سَـــروِ والاتـــری به بـاغ گُزید

****

زیـن حـکایت تو ای رفیق شفیق

خواهـــی اَر دُزد بــاشی و آزاد

شــرطِ تــــأمین دزد این باشد

دُزد بــــالانشـــــینِ حیلت باز نُــکتـــه دریاب با نگـاه عمیق

این چنین کن که زاغ دادت یـاد

کــــه زرنگ و زَبر نشین بـاشد

ا َمـــن بـــاشد به روزگارِ دراز

****

ای خـــدا خواهم از تو چارةکار وَقِــــنا رَبِــــنا عـــذاب

النّار

(جلالی)
سَماواتِ وَ اَلاَرض

هیچ دانی از چه رَبُّ العالَمیـــــن گـــــفته در قرآن:

سمـاوات و زمیـــن؟

آسمـــــان را آسمانها کرده فرض مُــــــنفَرِد آورده اَمّــا

نــــــــامِ اَرض؟

ز آنــــــــکه در روزِ اَزل پروردگار آفــــــریده کهکشـانِ بی

شمـــــــــار

حَــــــدّ فاصل سالهایِ نوری است ویـــــــن بَشر عـاجز زِ

دَرکِ دوری است

گـــــــرکند پرواز سویِ کاینـــات نیست مَقدورش که باز آید به

خــــــاک

چـــونکه طولِ عمرِ این انسان دون هست بَــس محدود و

کم بی¬چند و چون

ایـن بَشر را عُمر محدود است و هم سرعـــــت سیـرش

بود بسیار کـــــــم

لاجَـــــرَم عمرش نخواهد داد اَمان تــــــا کند سِیـر و فرود

از آسمــــــان

حـــال اگر یک فَرد بر فَرضِ محال سُرعــــتِ نورَش بود با جُفتِ

بـــــــال

گر رود بیرون زِ مَرز کهــــــکشان کــــــهکشانِ دیگـری گیرد

نشــــــان

گــــــاهِ برگشتن، به پایان سفـــر نـــــــیست از منظومه

شمسی اثـــــر

فردی از اَنوار امکان یافتــــــه¬ست عُمرِ ایـــن منظومه

پایان یافتــــــه¬ست

از بـــــــرای اینکه ملیون سالِ نور کــــهکشانها راست

فاصل در عبــــــور

پس زمین باشد یکی و بندگـــــان هــــم در این اَرضند

جُزء زندگـــــــان

عمرشان کوتاه و کوته تَر خِــــــرَد عقـــــل نتوانــــد که ره جائی

بَـــــرَد

عمر کوتاهست و نادانی مُضِّـــــــر عقــــــل قاصر را (

جلالی) شـــــد مُقِّـر

(جلالی)

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *