Menu

غزل شماره ۲۰۸

206

۱- مسلمانان مرا وقتی دلی بود
که با وی گفتمی گر مشکلی بود
۲- دلی همدرد و یاری مصلحت بین
که استظهار هر اهل دلی بود
۳- به گردابی چو می افتادم از غم
به تدبیرش امید ساحلی بود
۴- ز من ضایع شد اندر کوی جانان
چه دامنگیر یا رب منزلی بود
۵- هنر بی عیب حرمان نیست لیکن
ز من محرومتر کی سائلی بود
۶- برین جان پریشان رحمت آرید
که وقتی کاردانی کاملی بود
۷- مرا تا عشق تعلیم سخن کرد
حدیثم نکته هر محفلی بود
۸- مگو دیگر که حافظ نکته دانست
که ما دیدیم و محکم غافلی بود

 

معانی لغات غزل( ۲۰۸)

 

گفتمی:می گفتم.

تدبیر:چاره اندیشی.

مصلحت بین:مصلحت شناس،خیرخواه.

استظهار: پشت گرمی.

اهلِ دل:صاحبدل ،زنده دل.

ضایع شدن:تلف شدن ، از دست رفتن .

دامنگیر:پایبند کنند ، باز دارنده و متوقف کننده .

حرمان: محرومیت.

تعلیم:آموختن.

محکم غافلی بود: بسیار غافل بود، سخت وبی خبر نا آگاه بود.

 

معانی ابیات غزل(۲۰۸)

 

(۱) مسلمانان ، من وقتی دلی داشتم که اگر دچار مشکلی می شدم آن را با او در میان نهاده و مشورت می کردم.

(۲) اگر از شدّت اندوه در گرداب غم در می ماندم، با چاره اندیشی ( آن دل ) امید رهایی و رسیدن به ساحل نجات را داشتم .

(۳)دلی مانند من به درد عشق و مبتلا و دوستی و خیر خواهی و پشتیبان همه صاحبدلان بود.

(۴) آن دل ، در کوی معشوق از دستم رفت . خدایا آنجا چه منزلی بازدارنده بود و چه خاک دامن گیری داشت .

( ۵) هنر، خالی از نقص محرومیت نیست. اما از من محرومتر کدام فقیری را سراغ دارید؟

(۶) بر این درمانده پریشانحال دل بسوزانید ، چرا که روزگاری کار آزموده به تمام معنا بود.

(۷) از آن زمان که عشق ، شیوه سخن سرایی را به من یاد داد ، گفته ها یم در هر محفلی در ردیف سخنان پر مایه و نغز بازگو می شود.

(۸) هرگز گمان مبرید که حافظ نکته سنجی نغز گوست چرا که بر ما روشن شد که نمی داند که نمی داند.

 

شرح ابیات غزل(۲۰۸)

 

وزن غزل: مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل

بحر غزل: هزج مسدّس مقصور

 

*

 

در این غزل ویژگی خاصّی به چشم می خورد که جای آن دارد دربارة آن سخن گفته شود . حافظ در جوانی تحت تأثیر سبک سهل و ممتنع سعدی و شیوه غزلسرایی او بوده و در اوایل کار به هیچ وجه در مضامین اشعارش نکات و مسائل عرفانی را نمی گنجانیده است . از طرفی دیگر ، کمتر در صدد ساختن غزلی با مفهوم درونی و ایهام بر می آمده است زیرا هنوز در مطالعه کتب و نوشتجات عرفا و مشایخ متصوفه و مکتبهای عرفانی متبحر و کارآمد صاحب عقیده نشده و در گرداب سیاست و مکتبهای صریح از حاکمان مسلط شیراز نیفتاده بوده است.

بدیهی است محصول کار چنین شاعری که درصدد آن نیست تا باطن غزلهایش به صورت نامه پر محتوایی باز گو کننده درد دلها و مسائل سیاسی روز و ظاهر آن پوششی عشقی و عرفانی داشته باشد به صورت غزلهای مکتب وقوع ساخته و پرداخته خواهد شد و معانی ابیات غزل ، تداوم منطقی به خود گرفته و به حالت رویداد گویی در می آید که به سبک غزلسرایی سعدی نزدیک می شود و این غزل مورد بحث یکی از آنهاست .

 

آنچه درباره این غزل می توان گفت این است که شاعر در ایام جوانی از طرفی خود شناس و متکی به نفس و از طرف دیگر در تفاخر و ادعا بسیار محتاط و محافظه کار بوده است. به عنوان مثال در بیت پنجم این غزل من غیر مستقیم ، خود را هنرمندی محروم به حساب می آورد و بلافاصله در بیت هفتم برای اینکه زهر خودبینی بیت قبل را بی اثر کند می گوید. بر حال کنونی من رحمت آورید که چندان شاخص هنر نیستم اما روزی چنین بودم . عین عمل و عکس العمل بار دیگر در ابیات هفتم و هشتم ناخود آگاه تکرار و باز گو میشود . شاعر در بیت هفتم می گوید از تصدق سر عشق است که من در سخنوری ماهر شدم به طوریکه اشعارم نقل هر محفلی شده است و باز در بیت بعد این ادّعا را پس گرفته و در لباس تواضع اظهار میدارد که بر ما ثابت شد که او هنوز نمی داند که نمی داند. در پایان مداقه دربارة مضامین ابیات این غزل و استمرار رشته فکر شاعر ، می رساند که حافظ از همان ایام جوانی ذاتاً شاعر بوده نه ناظم و قادر براین بوده تا هر چه می اندیشد به زبان سلیس شعر بازگو کند.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *