Menu

غزل شماره ۲۴

 

23

۱- خیال روی تو در هر طریق همره ماست
نسیم موی تو پیوند جان آگه ماست
۲- به رغم مدعیانی که منع عشق کنند
جمال چهره تو حجت موجه ماست
۳- ببین که سیب زنخدان تو چه می گوید
هزار یوسف مصری فتاده در چه ماست
۴- اگر به زلف دراز تو دست ما نرسد
گناه بخت پریشان و دست کوته ماست
۵- به حاجب در خلوت سرای خاص بگو
فلان ز گوشه نشینان خاک درگه ماست
۶- به صورت از نظر ما اگرچه محجوب است
همیشه در نظر خاطر مرفّه ماست
۷- اگر به سالی حافظ دری زند بگشای
که سال هاست که مشتاق روی چون مه ماست

 

معانی لغات غزل (۲۴)

 

خیالِ روی: تصویر خیالی چهره.

طریق: راه و روش، راه.

پیوند جان: وابسته به جان.

جان آگه: جان آگاه، ضمیر باهوش، دلِ بیدار.

به رغم: برخلاف، به ناخواه.

مدّعی: صاحب ادّعا، ادّعا کننده به حق یا باطل.

جمال چهره: زیبایی صورت.

حجّت: دلیل.

حجّت موجّه: دلیل قابل قبول و مستند، دلیل محکمه پسند.

حاجب: دربان، مراقب.

فلان: کلمه یی که از آن اشاره به چیزی یا شخصی کنند، اشاره به حافظ.

صورت: چهره.

محجوب: پوشیده و پنهان.

خاطر مرفّه: خیال آسوده و راحت.

به سالی: سالی یک مرتبه.

 

معانی ابیات غزل (۲۴)

 

(۱)تصویر چهره تو، در هر حال پیش چشمان ما و در هر راه همراه ما و بوی خوش زلف تو به جان و دل بیدار ما وابسته است.

(۲)برخلاف ادّعای واهی آنهایی که ما را از عشق ورزی با تو باز می دارند، زیبایی چهره تو بهترین دلیل قابل قبول بر حقّانیّت ماست.

(۳)گوش فرادار! از سیب زنخدان تو آوایی می آید: (هزاران امثال یوسف سرنگون این چاه شده اند).

(۴)گناه از بخت نامساعد و کوتاهی دست ماست که به زلف دراز تو نمی رسد.

(۵)به دربان و نگهبان حرمسرای خود بسپار که حافظ یکی از هواداران آستانه ماست …

(۶)… و هر چند روی از ما برگرفته و از پیش چشم ما دور است، امّا همیشه منظور نظر ماست.

(۷)… و اگر پس از سالی به این درگاه روی آورد، در بر روی او بگشای که سالهاست که مشتاق زیارت ما می باشد.

 

شرح ابیات غزل (۲۴)

 

وزن غزل: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلات

بحر غزل: مجتّث مخبون مقصور

 

*

 

این غزل در زمان حکومت شاه شجاع و به هنگام درگیریهای او با برادرانش سروده شده و به هنگامی بوده است که امکان برگزاری مجالس عیش و عشرت و راحتی میسّر نبوده و یک چندی حافظ موفّق به ملاقات و مصاحبت با شاه شجاع نشده در نتیجه این غزل را که به منزله پیامی است سروده است. در این غزل دو نکته به چشم می خورد: یکی در بیت دوم آنجا که حافظ می فرماید:

 

به رغم مدعیانی که منع عشق کنند

جمال چهرۀ تو حجّت موجّه ماست

 

و از این بیت چنین بر می آید که در اثر درگیریهای حافظ با سرکردگان مذهب و صاحبان شریعت دسته یی از اطرافیان و آشنایان حافظ او را از مجالست و معاشرت و همدمی با شاه عیّاش و بی تقوا منع می کرده اند و او به اندرز آنها وقعی نمی نهاده است. ایهام دیگری هم در بیت سوم وجود دارد که حافظ به شاه شجاع می گوید همانطور که یوسف توسط برادران در چاه افتاد آن برادر مدّعی سلطنتِ تو هم به دست تو گرفتار خواهد شد!

 
***
 
خیال روی تو در هر طریق همره ماست
نسیم موی تو پیوند جان آگه ماست

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *